havadurum

Kalelerin şehri: Çanakkale

Çanakkale yalnızca yeşili ve maviyi birleştiren muhteşem doğası ya da efsanelere konu olan antik kentleriyle değil, şehre ismini veren kaleleri ile de ömre ömür katacak illerden biri.

764

Antik çağlardan günümüze kadar pek çok farklı kültüre ev sahipliği yapan Çanakkale, yüzölçümü küçük olmasına rağmen jeopolitik konumu nedeniyle önemini tarih boyunca korudu. Çanakkale Boğazı Osmanlı İmparatorluğu’nun eline geçtiğinde, Fatih Sultan Mehmet tarafından 1463’te boğazın en dar yerinde karşılıklı olarak iki kale yaptırıldı. Bunlar Kilid-ül Bahr(denizin kilidi) ve Kale-i Sultaniye’dir. Fatih Sultan Mehmet’ten sonra değişik zamanlarda, boğazın korunmasının yetersiz olduğu düşünülerek karşılıklı altı kale daha yaptırılmıştır. 1657-1659 yıllarında Çanakkale Boğazı’nın girişinde; Ege Denizine bakan yerde karşılıklı olarak; Anadolu yakasında Kumkale, Avrupa yakasında Seddülbahir Kalesi, IV.Mehmet’in annesi Valide Sultan tarafından masrafları karşılanmak üzere Frenk Ahmet Paşa’ya inşa ettirilmiştir. XVIII.yüzyılda boğazda kale inşasına devam edilmiştir. Çamburnu, Mecidiye(Köseburnu), Naraburnu, Bigalı Kaleleri bu dönemde inşa edilmiştir. Ne zaman yapıldığı tam olarak bilinmeyen Gelibolu Kalesi ise Bizans ve Osmanlı dönemlerinde onarımlardan geçmiş ve eklemeler yapılarak yeniden yapılandırılmıştır.

GELİBOLU KALESİ

İnşa Tarihi : Bilinmiyor
Yapan : Bilinmiyor.
Yaptıran : Kesin olarak bilinmemekle birlikte Yunan Müverrihlerine(tarihçilerine) göre Kral Filikos tarafından yaptırılmıştır.
Vakfiye : Bilinmiyor
Onarımlar : M.S. 557-565 (Bizans), M.S. 711-713 (Bizans), 1235 (Bizans), 1354 -1356 (Osmanlı)

Gelibolu kent merkezinde yer almaktadır. Gelibolu Kalesi Gravürlerden ve seyyahların anlatımından anlaşıldığı kadarıyla şehri kuşatan yuvarlağa yakın altıgen planlı bir dış kale ile şehir merkezinde tepede yer alan bir iç kale ve iç içe iki suni limandan oluşmaktadır. Gelibolu Kalesi orijinalinde şehri kuşatan surlardan ve belirli aralıklarla yerleştirilen kulelerden ve iç içe iki suni limandan oluşmaktaydı. Bugün ise Namık Kemal İlkokulunun bahçesinde kalan bir kısım sur duvarı ile liman ağzında bir kule görülmektedir. Kulenin malzeme ve tekniğinden Osmanlı eklemesi olduğu Namık Kemal İlkokulunun bahçesindeki almaşık teknikle yapılmış olan sur duvarının ise Bizans dönemine ait olduğu düşünülmektedir.

SESTOS KALESİ (AKBAŞ)

İnşa Tarihi : Bilinmiyor
Yapan : Bilinmiyor
Yaptıran : Bilinmiyor
Vakfiye : Bilinmiyor
Onarımlar : Bilinmiyor

Çanakkale boğazının en dar ikinci yerinde, Uluflu Tepe eteklerinde, Akbaş şehitliği’nin batısında yer alır. Boğazı gören dik bir yamaç üzerine inşa edilmiştir. Kaleden geriye sadece harap durumda sur duvarları günümüze ulaşabilmiştir. Harap durumda olan kalenin planı hakkında pek bir şey söylemek mümkün değildir. Ancak tepelere yapılan diğer kaleler gibi topografya uygun bir şekilde biçimlendiği söylenebilir. Geometrik, Arkaik, Pers, Klasik, Roma ve Bizans dönemlerinde yerleşilmiş olduğunu gösteren buluntular mevcuttur.(yaklaşık M.Ö.1000’den M.S.1400’lere dek) İ.Ö. yaklaşık 550’den IV.yüzyılın ortasına dek Sestos’un tahıl yükleme işlerinde önemli bir nokta olduğu ifade edilir. Tahıl yükleme çalışmalarının Sestos limanının kontrolünden alınmasına karşı, Atina, Pers ve Sparta aleyhine hak iddialarını başarıyla savunmuş ve kontrolü elinde tutmuştur. Sestos göreceli olarak Helenistik ve Roma dönemlerinde önemsizleşiyorken, daha sonra I.Justinianus, Sestos’u yeniden kuvvetlendirmiştir.

KİLYE KALESİ

İnşa Tarihi : Bilinmiyor
Yapan : Bilinmiyor
Yaptıran : Bilinmiyor
Vakfiye : Bilinmiyor
Onarımlar : Bilinmiyor

Çamburnu ve Bigalı kaleleri arasında Eceabat Gelibolu karayolu üzerinde, Kabatepe yol ayrımından yaklaşık 300 metre kadar güneyde bulunmaktadır. Çok harap durumda olan kaleden, günümüze sadece deniz kenarında bir kule ve yamaca doğru uzanan bir kısım sur duvarı ulaşabilmiştir. Kalenin yapılış amacı içinde bulunduğu koyu ve batıya doğru uzanan vadiyi korumaktır. Harap halinde günümüze ulaşan kule dairesel planlıdır. Yamaca doğru uzanan sur duvarını büyük bir kısmı yıkılmış ve bir kısmı Eceabat Gelibolu karayolunun altında kalmıştır. Yapının çok harap durumda olması ve malzeme hakkında çok fazla bilgi vermemesi den dolayı tarihi hakkında kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Bu kalenin konumu itibariyle de Bizans sahasında belirli aralıklarla yapılan karakol niteliği taşıyan kalelere de benzemesi dikkat çekmektedir. Bu nedenlerle kalenin Bizans yapısı olduğu ve eş zamanlı olarak Sestos Kalesi ile birlikte yapılmış olabileceği düşünülmektedir.

KİLİTBAHİR KALESİ

İnşa Tarihi : 1462
Yapan : Bilinmiyor
Yaptıran : Fatih Sultan Mehmet
Vakfiye : Bilinmiyor
Onarımlar : 1541-1542 (Osmanlı), 1955-1956-1967-1968-2002 (Cumhuriyet Dönemi).

Çanakkale Boğazı’nın en dar yerinde Çimenlik Kalesi (Kale-i Sultaniye)’nin tam karşı kıyısında bir yamaç üzerinde yer almaktadır. Kilid-ül Bahr Kalesi plan itibariyle, topografyaya uygun bir biçimde yerleştirilmiş ve klasik dikdörtgen yada kare biçimli Osmanlı kalelerinden farklı özellikte inşa edilmiştir. İnce bir dış sura sahip kalenin, iç kalesi üç yapraklı yonca planlı olup ortada bir kule yer almaktadır. Kalenin güney yönünde Kanuni dönemine ait ikinci bir avlu ve en uçta silindirik bir kule bulunmaktadır. Kalenin bütün gücü üç yapraklı yonca biçimdeki bu iç avluda toplanmıştır. Bir yamaç üzerine kurulan kale denize doğru top atışına elverişli bir şekilde yapılmış olup, mazgalları da buna göre yerleştirilmiştir. Kale aşamalı olarak düzenlenmiş olup hisarpeçe düzeneğine sahiptir. Surun dışı bir hendekle çevrelenerek kuvvetlendirilmiştir. Kaleye giriş surların kuzey ve güney tarafındaki kapılardan sağlanmaktadır. Kapılardan geçiş ise hendekler üzerine atılan köprülerle sağlanıyormuş.
Kilitbahir Kalesi (Çimenlik Kalesi) Kale-i Sultaniye ile birlikte karşılıklı olarak İstanbul’un fethinden sonra boğazların denetimini sağlamak amacıyla Fatih Sultan Mehmet’in emriyle Yakup Bey tarafından 1462’de yaptırılmıştır. Kalelerin inşası kısa sürede süratle tamamlanmıştır. Kilitbahir kalesinin inşa kitabesi günümüze ulaşmamıştır. Buna karşılık tarihî kaynaklarda kalenin Fatih tarafından yaptırıldığı kesin olarak belirtilmektedir. Kilitbahir Kalesi planı itibariyle Osmanlı kaleleri içinde özel bir yere sahiptir. Fatih Sultan Mehmet’in geometriye düşkünlüğünün yansıdığı Kale üç yapraklı yonca planı ile kuvvetli bir savunma sitemine sahiptir. Bir dış sur , iç kale ve iç kale içinde birde iç kule yer almaktadır. Konumu itibariyle boğazı ateşe tutabilecek şekilde yerleştirilmiştir. Hisarpeçeye sahip Kaleye Kanuni döneminde ek olarak ikinci bir avlu ve kule inşa edilmiştir. Restorasyon çalışmaları biten kale sağlamlığını korumaktadır.
Maliye Hazinesine ait olan Kilitbahir Kalesi 08.11.1999 tarih ve 47103 tahsis onayı ile Bakanlığımıza tahsis edilmiştir.